ÖNSÖZ

19 Kasım 2023 tarihinde yaşanan fırtınada Zonguldak Ereğli açıklarında batan Kafkametler Gemisinde 12 Gemi Adamı çeşitli ihmaller ve maddi menfaatler uğruna vefat etmiş, bir noktada katledilmiştir. Geminin “Mayday” koduyla yardım istemesine rağmen herhangi bir yardım gelmemiş, gelen ekipler günler sonra ancak vefat edenlerin naaşlarını aramaya gelmiştir. Geminin fiziki imkansızlıkları ve sağlam bir yapıya sahip olmamasına rağmen “yürüyen tabut” olduğu, maddi menfaatler ve usulsüzlüklerle göz ardı edilmiş ve on iki insanın vefatına sebep olunmuştur. Bu yazımızda Kafkametler Gemisi özelinde ihmal edilen işçi hakları, ihmal ve usulsüzlükleri inceledik. Mevcut ihmal ve usulsüzlüklerin tekrarlanmaması ümidiyle kamuoyuna sunuyoruz. 

KAFKAMETLER GEMİSİ VE İŞ GÜVENLİĞİ

1. GİRİŞ

19 Kasım 2023 tarihinde yaşanan fırtına neticesinde Kafkametler Gemisi Zonguldak’ın Ereğli ilçesi açıklarında batmıştır. Kafkametler Gemisinin batmasının nedeni yalnızca fırtına olmayıp, bu sonuca sebebiyet verecek birçok ihmal bulunmaktadır. Kafkametler Gemisinin çalıştırılmaya devam etmesi, özellikle mürettebatının can güvenliğinin önemsenmediğini göstermektedir.

Bu yazıda söz konusu ihmallerin neler olduğu incelenmiş olup, iş güvenliği açısından değerlendirilmiştir.

2. KAFKAMETLER GEMİSİ

Kafkametler Gemisi Türkiye'de inşa edilmiş olup, toplam boyu 88 metre, genişliği 12 metre olan Kafkametler Denizcilik ve Ticaret A.Ş. adına kayıtlı, Türk bayraklı kuru yük gemisidir. Gemi, 1992 yılında inşa edilmiş eski bir gemidir.¹ Nehir tipi bir gemi olarak tasarlanan² Kafkametler Gemisi 19 Kasım 2023 tarihine kadar kargo gemisi olarak çalışmaya devam etmiştir.

Karadeniz çanağındaki yük taşıma bedeli olan navlun değerlerinin dünya denizlerindeki değerlerin altında olması nedeniyle Karadeniz’de nehir tipi ve eski gemiler kullanılmaktadır.³ Kafkametler Gemisi yine nehir tipi gemi olarak tasarlanmış eski bir gemi olup, Karadeniz’de çalıştırılması geminin mürettebatı için can güvenliği tehdidi teşkil ettiği açıktır.

Kafkametler Gemisi 15 Kasım 2023 tarihinde saat 11.22’de Temrük Limanı’ndan ayrılmış, 18 Kasım 2023 tarihinde saat 18.44’te ise Ereğli Limanı’na demirlemiştir. 19 Kasım 2023 Tarihinde Zonguldak’ta yaşanan şiddetli fırtına nedeniyle Kafkametler Gemisi demirde duramamış ve sürüklenmiştir.¹ Şiddetli fırtına nedeniyle Kafkametler Gemisi askeri mendireğe çarparak batmış, on iki kişilik mürettebatından beşinin cansız bedenine ulaşılmıştır.

3. 19 KASIM 2023 TARİHİNDE EREĞLİ’DE HAVA DURUMU

Meteoroloji Genel Müdürlüğü sosyal medya hesabından 18 Kasım 2023 tarihinde Batı Karadeniz bölgesinde rüzgârların hızının saatte 80 – 100 kilometreye ulaşacağına ve çok kuvvetli şiddetli yağış meydana geleceğine ilişkin tahminde bulunmuştur.¹

Zonguldak’ın Ereğli ilçesinde 19 Kasım 2023 tarihinde şiddetli rüzgâr ile birlikte sağanak yağış meydana gelmiştir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü 19 – 20 Kasım 2023 hava tahminlerinde “tam fırtına” ve Batı Karadeniz’de rüzgârın hızının 105 kilometreye ulaşacağı uyarılarında bulunmuştur. Bofor Rüzgar Iskalasına göre saatte 100 kilometreye ulaşan rüzgar hızları “tam fırtına” olarak tanımlanmaktadır. 19 Kasım 2023 tarihinde metrekareye düşen ikinci en yüksek yağış oranı 127.8 kilogram ile Ereğli ilçesinde hesaplanmıştır.⁴

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı bölgede yaşanan heyelan ve sel afetleri sonucunda onlarca seranın, balıkçı teknesinin, konutun, işyerinin ve araçların zarar görmesi, can kayıplarının meydana gelmesi nedenleriyle “Karadeniz Ereğli ilçesine Genel Hayata Etkili Afet Bölgesi” kararı alındığını kamuoyuna duyurmuştur.⁵

Görülüğü üzere; 19 Kasım 2023 tarihindeki fırtınalı hava durumu resmi kaynaklardan günler öncesinden tahmin edilmiş olup Kafkametler Gemisi korunaklı bir bölgede kalması gerekirken, çalıştırılmaya devam etmiştir.

4. KAFKAMETLER GEMİSİNİN MAYINA ÇARPARAK HASAR ALDIĞI İDDİASI

Reuters, geminin battığı tarihten bir ay önce, 5 Ekim 2023 tarihinde Türk bayraklı bir kargo gemisinin (Kafkametler Gemisinin) Romanya açıklarında, Sulina Kanalı yakınlarında “yüksek ihtimalle” İkinci Dünya Savaşından kalma bir mayına çarptığını, herhangi bir can kaybı olmadığını, ancak geminin balast tankında hasar meydana geldiğini, çarpışmanın ardından geminin Ukrayna yakınlarında, Tuna Kanalında hasarı kontrol etmek için demir attığını iddia etmiştir.⁶

Anadolu Ajansının 6 Ekim 2023 tarihli haberine göre, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü, Kafkametler Gemisinin Romanya açıklarında mayına çarptığı yönündeki iddiaları yalanlamıştır. Yine aynı habere göre, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı

¹ Sosyal Medya Paylaşımı İçin Bknz. “https://twitter.com/meteoroloji_twi/status/1725892046022439154?s=48&t=CTz-ZRd27S- K8C9qJropMw”

Denizcilik Genel Müdürlüğü sosyal medya hesabından, “Söz konusu patlama gemide gerçekleşmemiş ve herhangi bir mayın patlaması olabileceğine dair bir bulgu edinilmemiştir. Gemide herhangi bir hasar bulunmamakta olup, gemi yükünü Ukrayna’nıın İzmail Limanı’na ulaştırmak üzere seyrine devam etmektedir.” yönünde açıklama yapmıştır.⁷

Nehir tipi olarak tasarlanmış ve otuz bir yaşında olan geminin metal yorgunluğu bulunmaktadır. Kafkametler Gemisinde olduğu gibi otuz yaş üzeri gemilerin ağır bir bakımdan geçirilmesinin gerektiği belirtilmektedir.² Otuz yaşının üzerinde olan Kafkametler Gemisinin ağır bakım ihtiyacı sabit olup, aynı zamanda geminin 5 Ekim 2023 tarihinde hasar aldığı iddia edilmesine rağmen, Karadeniz’de aktif olarak çalıştırılmaya devam etmiştir. Görüldüğü üzere gemi mürettebatının can güvenliğin sağlanması için gerekli tedbirlerin alınmamıştır.

5. SONUÇ

İş akdinden doğan gözetme borcu işverenleri, işyerinde işçinin yaşam, sağlık ve beden bütünlüğünün korunması için gerekli önlemleri almakla yükümlü kılar.⁸ Bilindiği üzere işveren, çalışanlarının işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup, işveren, bu amaçla mesleki risklerin önlenmesi için her türlü tedbiri almakla sorumludur.

Gerek Karadeniz’de nehir tipi eski bir gemide çalıştırılması, gerek hasar almış geminin çalıştırılmaya devam etmesi, gerekse de geminin günler öncesinden fırtınalı hava tahmini yapıldığı tarihte korunaklı bir alanda tutulmaması göz önüne alındığında Kafkametler Gemisi mürettebatının iş güvenliğinin sağlanmadığı açıktır.

Devletin, işçinin iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanabilmesi amacıyla uygun yasal düzenlemeler hazırlaması, söz konusu mevzuat uyarınca denetim yapması ve yine mevzuat uyarınca yaptırımlar uygulaması gerekmektedir. Kafkametler Gemisi örneğinin tekrar yaşanmaması amacıyla denizlerde hangi tip gemilerin çalıştırılacağına ilişkin yasal düzenlemeler hazırlanmalı, yaşlı veya hasar almış gemilerin denetimi sıkı şekilde yapılmalı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü ile koordineli şekilde çalışarak fırtınalı havalarda gemilerin güvenli bölgelerden çıkartılmasının önüne geçilmelidir.

HUKUK ÇALIŞMALARI MASASI

ÜYESİ                    

Av. Murat HATİPOĞLU